"ΑΡΧΑΙΟΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΙΚΑ ΝΕΑ", τεύχος 5, Ιανουάριος 2002
 

Ένα Ταξίδι στο Βυθό μιας Αρχαιολογικής Θέσης: Απεικόνιση χωρίς Ανασκαφή
Δημοσιεύσεις - Ανακοινώσεις σε συνέδρια (2001)
Ερευνητικά Προγράμματα του Εργαστηρίου Γεωφυσικής - Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος 2001
Μυκηναϊκό Διμήνι, Μαγνησία
Tσουκαλιά Αλοννήσου
Δήλος - Αγορά των Ιταλών
Tύμβος Πελασγίας, Λαμία
Μινωϊκά Ιερά Κορυφής: Κατασκευή Μοντέλου Πολιτισμικού Τοπίου μέσω των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS)
Κοινό Ερευνητικό και Τεχνολογικό Πρόγραμμα Ελλάδας-Κίνας
Ασίνη (Καρμανιόλα), Αργολίδα
Eλεύθερνα (Τομέας ΙΙ), Αγία Άννα
Κοινό Ερευνητικό και Τεχνολογικό Πρόγραμμα Ελλάδας-Κύπρου
Παλιά Πόλη Ρεθύμνου
Mελέτη Λιθοτεχνιών απο Επιφανειακές Θέσεις Αλμυρού, Θεσσαλίας
Mελέτη Λιθοτεχνιών από την Νεολιθική θέση Αλαί (Θεολόγος), Λοκρίδας
Συνέδρια (2002)

Ένα ταξίδι στο βυθό μιας Αρχαιολογικής Θέσης: Απεικόνιση χωρίς Ανασκαφή.

Η τεχνολογία των γεωφυσικών διασκοπήσεων έχει συνεισφέρει σημαντικά στην αρχαιολογική έρευνα μέσω της χαρτογραφικής αποτυπώσης των υπεδάφειων μνημείων, της ανακατασκευής απειλούμενων πολιτισμικών χώρων, της απεικόνισης του δομημένου χώρου των αρχαιολογικών θέσεων και της αναβάθμισης του σχεδιασμού των ανασκαφών με κύριο ζητούμενο την προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς.
Χρησιμοποιώντας διάφορες μεθόδους και όργανα μετρήσεων, οι γεωφυσικές διασκοπήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μη-καταστροφικές τεχνικές σε διαφορετικές φάσεις της αρχαιολογικής έρευνας, προσφέροντας πληροφορίες σχετικά με το είδος των υπεδάφειων μνημείων, το βάθος και την έκτασή τους και ορισμένες φορές σχετικά με τα επίπεδα κατοίκησης ή την φύση της καταστροφής τους. Μέσω της μέτρησης του μαγνητικού πεδίου της γής, της ηλεκτρικής αντίστασης ή αγωγιμότητας του εδάφους, της έντασης του βαρυτικού πεδίου και των σεισμικών ακουστικών κυμάτων ή ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων του γεωραντάρ που διεισδύουν στο υπέδαφος και ανακλώνται από τους διάφορους στόχους ή στρώματα του εδάφους, γίνεται εφικτή η χαρτογράφηση των υπεδάφειων μνημείων, η οποία προσφέρει ένα μοναδικό τρόπο απεικόνισης των αρχαιολογικών λειψάνων πριν ή χωρίς της διεξαγωγής της ανασκαφής. Η σύνθετη χρήση των παραπάνω μεθόδων επιτρέπει τον εντοπισμό και τη χαρτογραφική αποτύπωση του δομημένου χώρου των αρχαιολογικών θέσεων προσφέροντας παράλληλα συμπληρωματικές πληροφορίες για το υπεδάφειο γεωμορφολογικό πλαίσιό τους.

Κτιριακά λείψανα, αρχιτεκτονικές δομές, δρόμοι, κλίβανοι, κεραμικοί αποθέτες, οχυρωματικά έργα, υπόγειοι θάλαμοι, κανάλια και τάφοι είναι μερικοί απο τους πιο υποσχόμενους στόχους της παραπάνω τεχνολογίας που δοκιμάζει συνεχώς τις δυνατότητές της σε νέα πεδία. Λαμβάνοντας υπόψιν τους ανθρωπογενείς και φυσικούς παράγοντες που απειλούν την πολιτιστική κληρονομιά, καθώς και τα μη αναστρέψιμα αποτελέσματα της ανασκαφής, αντιλαμβανόμαστε ότι οι γεωφυσικές διασκοπήσεις αποτελούν ένα εργαλείο της αρχαιολογικής έρευνας που προσφέρει πληροφορίες με τον πλέον αποτελεσματικό, οικονομικό και παραγωγικό τρόπο. Συγκεκριμένα, οι γεωφυσικές τεχνικές μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συστηματικές ή σωστικές ανασκαφές για να καθοδηγήσουν αυτές ή να προσφέρουν μία άμεση εκτίμηση πριν την υλοποίηση κατασκευαστικών ή αναπτυξιακών έργων. Επίσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε επιφανειακές έρευνες προκειμένου να απαντήσουν ερωτήματα που συνδέονται με την τοποθεσία των οικισμών καθώς και σε προγράμματα διαχείρισης πολιτιστικών πόρων προκειμένου να υποστηρίξουν ενέργειες που σχετίζονται με τη συντήρηση κτηρίων και το σχεδιασμό πολιτιστικών πάρκων ή ζωνών προστασίας. Όποιος και εάν είναι ο τύπος της εφαρμογής, οι τεχνικές των γεωφυσικών διασκοπήσεων αποτελούν ένα μοναδικό τρόπο ψηφιακής εγγραφής των αρχαιολογικών θέσεων.
Η αρχαιολογική ερμηνεία αναβαθμίζεται από την παράλληλη χρήση καινοτομικών τεχνικών απεικόνισης (Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS)), οι οποίες επιτρέπουν την ανακατασκευή τρισδιάστατων μοντέλων και την υπέρθεση διαφορετικών επιπέδων πληροφορίας πριν ή κατα την διάρκεια μιας ανασκαφής. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα ψηφιακό αρχείο του χώρου που διατηρείται σε όλα τα στάδια μελέτης και το οποίο μπορεί να περιέχει συμπληρωματικά στοιχεία για τις περιοχές που δεν έχουν ανασκαφεί. Ακόμα, μέσω των GIS μπορεί να γίνει υπέρθεση των γεωφυσικών χαρτών στην αεροφωτογραφική κάλυψη της περιοχής ή στο γενικό τοπογραφικό ή κτηματολογικό υπόβαθρο αυτής προσφέροντας έτσι μία πιο ολοκληρωμένη τεκμηρίωση των αρχαιολογικών χώρων. Λόγω του γρήγορου ρυθμού με τον οποίο προχωρά η τεχνολογία, όσον αφορά τα ηλεκτρονικά μηχανήματα και λογισμικά επεξεργασίας και απεικόνισης, η ενημέρωση σχετικά με τις αυξανόμενες εφαρμογές των επίγειων και δορυφορικών εφαρμογών τηλεπισκόπησης γίνεται με μεγάλη δυσκολία. Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται ένα γενικότερο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση και ενημέρωση των ερευνητών. Από ένα δείγμα 60 Τμημάτων Ιστορίας-Αρχαιολογίας-Ανθρωπολογίας παγκοσμίως (πληροφορίες των οποίων είναι προσβάσιμες απο το Διαδίκτυο), περίπου το 50% προσφέρει ειδικευμένα μαθήματα στον τομέα των γεωφυσικών διασκοπήσεων ενώ το 65% προσφέρει μαθήματα σχετικά με τη δορυφορική τηλεπισκόπηση, τα GIS, τη Γραφική και το CAD. Eπίσης, τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανισθεί αρκετές ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων στο διαδίκτυο που προσφέρουν παραδείγματα εφαρμογών, μεθοδολογία, εικόνες και χάρτες αποτελεσμάτων, και που έχουν βελτιώσει αισθητά την επικοινωνία και τη διάχυση πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων στον χώρο της τηλεπισκόπησης. Οι σχετικές ιστοσελίδες περιλαμβάνουν κρατικές/περιφερειακές, πανεπιστημιακές/δημόσιες ή ερευνητικές και ιδιωτικές βάσεις δεδομένων.
Οι παραπάνω τεχνικές έχουν εισάγει ένα νέο τρόπο προσέγγισης και αντίληψης στην αρχαιολογική έρευνα και μπορούν να αποφέρουν πολλά οφέλη στους εμπλεκόμενους φορείς. Για την καλύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους είναι αναγκαία η συστηματική ενσωμάτωσή τους στο γενικότερο σχεδιασμό και προβληματισμό της αρχαιολογικής έρευνας καθώς και η διάχυση των αποτελεσμάτων τους με ένα ειδικά συγκροτημένο τρόπο στο Διαδίκτυο. Έτσι, με την υιοθέτηση των μεθόδων αυτών θα αναβαθμιστεί η διαδικασία λήψης αποφάσεων και ενεργειών σε θέματα που αφορούν την προστασία και διαχείριση των πολιτιστικών πόρων.

ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΕ ΓΕΩΦΥΣΙΚΕΣ ΔΙΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ
(All the Web links provided below were accessed for the last time on July 15, 2001)

Δημοσιεύσεις - Ανακοινώσεις σε συνέδρια (2001).

Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology Conference (CAA 2001) - Sweden
Soetens, S., Sarris, A., Topouzi, S. & Tripolitsiotis, A., ''GIS Modeling of the Minoan Peak Sanctuaries of East Crete'', Proceedings of the Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology Conference (CAA 2001), April 25-29, 2001, Visby, Gotland, Sweden (BAR series), submitted for publication.
Topouzi, S., Sarris, A., Pikoulas, Y., Mertikas, S., Frantzis, X. & Giourou, A., ''Ancient Mantineia’s Defence Network Reconsidered Through a GIS Approach'', Proceedings of the Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology Conference (CAA 2001), April 25-29, 2001, Visby, Gotland, Sweden (BAR series), submitted for publication.
Topouzi, S., Tripolitsiotis, A., Sarris, A., Mertikas, S. & Soetens, S., ''Errors & Inaccuracies in Repositioning of Archaeological Sites'', Proceedings of the Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology Conference (CAA 2001), April 25-29, 2001, Visby, Gotland, Sweden (BAR series), submitted for publication.
Sarris, A., Bichta, K., Giasta, M., Giourou, A., Karimali, E., Kevgas, V., Margetousakis, K., Peraki, E., Soetens, S., Topouzi, S., Tripolitsiotis, A. & Tzaneteas, K., ''A Web-based Digital Archaeological Map of Lasithi, E. Crete'', Proceedings of the Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology Conference (CAA 2001), April 25-29, 2001, Visby, Gotland, Sweden (BAR series), submitted for publication.

Union Internationale Des Sciences Prehistoriques et Protohistoriques (U.I.S.P.P) - Liege, Belgium
Karimali, L., ''Ethnoarchaeological Inferences and Limitations in Chipped-Stone modeling: Research on Threshing-sledge production in Thessaly, Greece'', XIVe Congres de L’U.I.S.P.P, Liege, Belgium, September 2-8, 2001.
Soetens, S., Driessen, J., Sarris, A., Topouzi, S., Tripolitsiotis, A., ''The Minoan Peak Sanctuary Landscape through a GIS Approach'', XIVe Congres de L’U.I.S.P.P, Liege, Belgium, September 2-8, 2001, submitted for publication.
Sarris, A., Bichta, K., Giasta, M., Giourou, A., Karimali, E., Kevgas, V., Margetousakis, K., Peraki, E., Soetens, S., Topouzi, S., Tripolitsiotis, A. & Tzaneteas, K., ''Creating an Archaeological Map of Lasithi, E. Crete in Cyberspace'', XIVe Congres de L’U.I.S.P.P, Liege, Belgium, September 2-8, 2001.

11th ArcView / ArcInfo Users’ Meeting - Athens, Greece
Τοπούζη, Σ, Soetens, S. & Σαρρής, A. ''Τα ιερά κορυφής στο Μινωικό πολιτισμικό περιβάλλον'', 11η Συνάντηση Χρηστών ArcView / ArcInfo, Αθήνα, 9 Nοεμβρίου, 2001.
4th International Conference on Archaeological Prospection - Vienna, Austria
Jones, R. & Sarris, A., ''Electronic databanks for Mediterranean geophysical surveys: Expectations and deliverables for practitioners & archaeologists'', 4th Int. Conf. on Archaeological Prospection, Austrian Academy of Sciences, Vienna, September 19-23, 2001.
Sarris, A, Adrimi-Sismani, V., Topouzi, S., Soetens, S., Triantafyllidis, F. , Kevgas, V., Karathanasis, Ch., Giourou, A. , Tzaneteas, K. , Mavroudis, Th. , Karimalis, K. , Karimali, E., Papadaki, A. & G. Kritikakis, ''Geophysical Prospection in Μycenaean Dimini, Magnesia (Greece)'', 4th Int. Conf. on Archaeological Prospection, Austrian Academy of Sciences, Vienna, September 19-23, 2001.
Sarris, A., Vafidis, A., Economou, N., Poulioudis, G., Limneou-Papakosta, C., ''Prospecting the Old Jewish Cemetery in the centre of Alexandria, Egypt'', 4th Int. Conf. on Archaeological Prospection, Austrian Academy of Sciences, Vienna, September 19-23, 2001.
Sarris, A., Topouzi, S., Triantafyllidis, F., Gkiourou, A., Kevgas, V., Karathanasis, Ch., Athanassopoulou, E., Doulgeri-Intzessiloglou, A., Skafida, Eu., Weymouth, J., ''Tsoukalia, Alonnisos. Prospecting an Ancient Amphorae Workshop'', 4th Int. Conf. on Archaeological Prospection, Austrian Academy of Sciences, Vienna, September 19-23, 2001

Θ’ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο - 9th International Cretological Conference - Elounta, Crete, Greece.
Soetens, S., Sarris, A. & Topouzi, S., ''Peak Sanctuaries in the Minoan Cultural Landscape'', 9th International Congress of Cretan Studies, Society of Cretan Historical Studies, Elounta, Crete, October 1-6, 2001.

Η Πολιτισμική Πληροφορική στην Υπηρεσία της Διάσωσης, Διαχείρισης, Προβολής και Κοινωνίας της Πολιτιστικής Κληρονομιάς - Ηράκλειο
Σαρρής, Α., Γκιάστα, Μ., Γκιούρου, Α., Κάππος, Γ., Καρίμαλη, Ε., Κευγάς, Β., Μαργετουσάκης, Κ., Μπίχτα, Κ., Περάκη, Ε., Soetens, S., Τζανατέα, Κ., Τοπούζη, Σ., Τριπολιτσιώτης, Α., «Ο Ψηφιακός Αρχαιολογικός Χάρτης του Νομού Λασιθίου Κρήτης στο Διαδίκτυο», Διημερίδα με τίτλο «Η Πολιτισμική Πληροφορική στην Υπηρεσία της Διάσωσης, Διαχείρισης, Προβολής και Κοινωνίας της Πολιτιστικής Κληρονομιάς», Ανθρώπινο Δίκτυο Πολιτισμικής Πληροφορικής, I.T.E., Ηράκλειο, 9-10 Μαρτίου, 2001.

Ημερίδα: ''Αποτελέσματα Επιφανειακών Αρχαιολογικών Ερευνών στον Όρμο Τσουκαλιά Αλοννήσου: Προοπτικές Ανάδειξης του Αρχαιολογικού Χώρου'' - Aλόννησος
Σαρρής, Α., ''Γεωφυσικές Διασκοπήσεις και Αρχαιολογική Έρευνα: Αποτελέσματα απο το Ερευνητικό Πρόγραμμα στα «Τσουκαλιά» Αλοννήσου'', Ημερίδα - Αποτελέσματα Επιφανειακών Αρχαιολογικών Ερευνών στον Όρμο Τσουκαλιά Αλοννήσου: Προοπτικές Ανάδειξης του Αρχαιολογικού Χώρου, Πατητήρι, Δήμος Αλοννήσου, Αλόννησος, 20 Οκτωβρίου 2001.

Αρχαιομετρικές Μελέτες για την Ελληνική Προϊστορία και Αρχαιότητα. Πρακτικά του Γ’ Συνεδρίου Αρχαιομετρίας της ΕΑΕ (1996).
Σαρρής, Α., Βαργεμέζης, Γ., Καρίμαλη, Ε. & Τουμάζου, Μ., ''Γεωφυσικές Προσεγγίσεις στην Αρχαιολογική περιοχή Αθηαίνου-Μάλλουρα στην Κύπρο'', Αρχαιομετρικές Μελέτες για την Ελληνική Προϊστορία και Αρχαιότητα, επ. Επιμέλεια: Ι. Μπασιάκος, Ε. Αλούπη & Γ. Φακορέλλης, Ελληνική Αρχαιομετρική Εταιρεία & Εταιρεία Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών, σελ. 173-183, Αθήνα 2001
Σαρρής, Α., Μαραγκού, Λ., Γαβαλάς, Γ., Παπαχριστοδούλου, Ι., Γεωργιλά, Κ., Κόκκινου, Ε., Δημητρίου, Ε. & Στεφανόπουλος, Π., ''Μεγάλης Κλίμακας Γεωφυσικές Διασκοπήσεις στην ευρύτερη περιοχή του Ερεθυμίου Απόλλωνος, στο χωριό Θεολόγος Ρόδου'', Αρχαιομετρικές Μελέτες για την Ελληνική Προϊστορία και Αρχαιότητα, επ. Επιμέλεια: Ι. Μπασιάκος, Ε. Αλούπη & Γ. Φακορέλλης, Ελληνική Αρχαιομετρική Εταιρεία & Εταιρεία Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών, σελ. 185-196, Αθήνα, 2001
Kαρίμαλη, Ε., «Επαναπροσδιορισμός της Συχνότητας Υλικού και της Απόστασης στα Μοντέλα Ανταλλαγής Οψιανού στο Αιγαίο: Η περίπτωση της Νεολιθικής Θεσσαλίας», Αρχαιομετρικές Μελέτες για την Ελληνική Προϊστορία και Αρχαιότητα, επ. Επιμέλεια: Ι. Μπασιάκος, Ε. Αλούπη & Γ. Φακορέλλης, Ελληνική Αρχαιομετρική Εταιρεία & Εταιρεία Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών, Αθήνα, 2001

British Archaeological Reports - Proceedings of the International Conference of Archaeometry 1998.
Sarris, A., Vafeidis, A., Mertikas, St., Guy, M., Vrontaki, E., Manakou, M & Kalpaxis, Th., ''Ancient Itanos (Erimoupolis, Lasithi): Creating An Archaeological Site to a Remote Sensing Laboratory'', Archaeometry 1998 Proceedings - British Archaeological Reports, in press, 2001/2.
Aidona, E, Sarris, A., Kondopoulou, D. & Sanakis, Y, ''A Detailed Study of the Archaeological Site of Kitros (N. Greece) by Combined Magnetic and Spectrometry Methods'', Archaeometry 1998 Proceedings-British Archaeological Reports, in press, 2001/2.
Sarris, A., Ball, S., Georgilla, K., Kokkinou, E., Karimali, E. & Mantzourani, E., ''A Geophysical Campaign at the Neolithic Settlement of Kandou-Kouphovounos (Cyprus)'', ? Archaeometry 1998 Proceedings-British Archaeological Reports, in press, 2001/2.
Sarris, A., Maragkou, L., Gkiourou, A., Karathanasis, Ch., Stefouli, M., Mavroidis, Th., Karimali, E., Giannouli, E., Gavalas, G., Asvestas, G., Georgila, K., Ioannou, D. & Vrontaki, E., ''The Island of Amorgos: Microscale & Macroscale Remote Sensing'', Archaeometry 1998 Proceedings - British Archaeological Reports, in press, 2001/2.

Journal of Archaeological Prospection
Aidona, E., V., Sarris, A., Kondopoulou, D. & Sanakis, I, ''Application of Magnetic and Spectrometry Methods in the Detection of Human Activity in Soils: A Case Study at the Archaeological Site of Kitros (Northern Greece)'', Journal of Archaeological Prospection, No 8, pp. 187-198, 2001.

Bulletin de Correspondance Hellenique
Greco E., Kalpaxis Th., Schnapp A. et Viviers D., avec la collaboration de E. Carando, R. De Bonis, C. D’ Ercole, P. Duboeuf, J. Francoise, C. Garcia Martin, G. Grivaud, M. Guy, C. Licoppe, N. Massar, A. Sarris, A. Schnapp-Gourbeillon, D. Theodorescu, Ch. Tsigonaki, A. Tsingarida, A. Vafidis, P. Vitti, O. Voza et M. Xanthopoulou, ''Travaux menes en collaboration avec l'Ecole francaise en 1998. Itanos (Crete orientale)'', Bulletin de Correspondance Hellenique (BCH), 123/II, Etudes Chroniques et rapports, pp. 515-530, 1999.

Aρχαιολογία
Καρίμαλη, Λ., «Όψεις και Αναγνώσεις της Νεολιθικής Εποχής: Η περίπτωση του Αιγαίου», Αρχαιολογία, Τεύχος 80, σελ. 67-72, Σεπτέμβριος, 2001.

Σαντορίνη. Θήρα, Θηρασία, Ασπρονήσι, Ηφαιστεία
Μυλωνά,. Δ., «Μια αρχαιολογική αναζήτηση των ψαράδων της αρχαίας Σαντορίνης και της ψαριάς τους», σσ. 189-192. Ι.Μ., Δανέζης (επιμ.) Σαντορίνη. Θήρα, Θηρασία, Ασπρονήσι, Ηφαιστεία. Αθήνα, Εκδόσεις Αδάμ, 2001.

Society for Archaeological Sciences (SAS) Bulletin
Sarris, A., ''Remote Sensing & GIS: Lab Profile: Center for Archaeological Sciences & Technology (CAST), Institute of Archaeology, Chinese Academy of Social Sciences (CASS)'', Society for Archaeological Sciences (SAS) Bulletin, Vol. 24, number ½, Summer 2001.

Mεταπτυχιακές εργασίες
Γκιούρου, Α., "Εφαρμογή Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης και Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών για την Διαχείριση των Αρχαιολογικών Μνημείων της Αρχαίας Ιτάνου, Α. Κρήτη", Μεταπτυχιακή Εργασία, ΕΠΕΑΕΚ - Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, Τμ. Επιστήμης Υπολογιστών, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο, 2001.
Τοπούζη, Σ., "Μελέτη του Αμυντικού Δικτύου της Αρχαίας Μαντίνειας μέσω Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών", Μεταπτυχιακή Εργασία, ΕΠΕΑΕΚ - Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, Τμ. Ιστορίας-Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο, 2001.

Διδακτορικές Διατριβές
Soetens, S., ''Minoan Peak Sanctuaries: Building a Cultural Landscape Model Through a GIS Αpproach''. Supervisors & Supporting Institutes: Prof. Jan Driessen - Departement d’archeologie et d’histoire de l’art, Universite Catholique de Louvain (UcL), Belgium & Dr. Apostolos Sarris - Institute of Mediterranean Studies, Foundation for Research and Technology, Hellas (in progress).

Αναφορές στον Τύπο (1999)
Κρήτη, «Νομός Λασιθίου. Αρχαία στο Διαδίκτυο», σελ. 14, 19-3-2001.
Κρήτη, «Ελλάδα-Κίνα. Συμμαχία των δύο Πολιτισμών», σελ.18, 20-3-2001.
Θεσσαλία, «Ημερίδα το Σάββατο με τα αποτελέσματα ερευνών. Αρχαίοι Θησαυροί στην Αλόννησο σε Εργαστήρια κατασκευής Αμφορέων», 16-10-2001.
Πρώτη, «Πραγματοποιείται το Σάββατο 20 Οκτωβρίου. Ένα σπάνιο εύρημα θέμα ημερίδας στην Αλόννησο», 16-10-2001.
Ελευθεροτυπία, «Διεπιστημονική Ημερίδα αύριο στην Αλόννησο. Μιά κοιλάδα γεμάτη «τσουκαλάκια», σελ. 28-29, 19-10-2001.
Πρώτη, «Διατυπώθηκαν στην Πρόσφατη Αρχαιολογική Ημερίδα. Προτάσεις Ανάδειξης της Αλοννήσου», 23-10-2001.
Πρώτη, «Αρχαιολογική Ημερίδα στην Αλόννησο», 20-10-2001.
Θεσσαλία, «Ημερίδα για τις προοπτικές ανάδειξης του χώρου. Παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα αρχαιολογικών ερευνών στην Αλόννησο», σελ. 17, 23-10-2001

Κριτικές Αναφορές σε επιστημονικά περιοδικά
Νiccolucci, F., ''Archeologia in Rete'', MondoGIS, p. 64-65, Giugno 2001
Johnson, A. C., Sarris, A., Amza-Prein, M. E., ''A new interactive FFT-based grid suturing techniques applied to ground geophysical surveys in Greece'', Fast TIMES. The EEGS Newsletter, The Environmental and Engineering Geophysical Society, p. 10-11, Feb. 2000.

Διαλέξεις
Sarris, A., Geophysical and Sattelite Remote Sensing in Archaeological Research, Lecture presented at the Archaeological FieldSchool in Hungary, in the framework of the Koros Regional Archaeological Project (Veszto, E. Hungary) - Ohio State University, 2 July 2001.
Sarris, A., ''Remote Sensing and GIS in Archaeological Research: A Digital Archaeological Heritage'', ΙΝSTAP Study Center for East Crete - Summer Lecture Series 2001, Παχειά Άμμος, Αugust 3, 2001.

Μυκηναϊκό Διμήνι, Μαγνησία.
Aπό το 1886, oι ανασκαφές που διεξάγoνται στο Νεολιθικό οικισμό του Διμηνιού στον Βόλο έχουν φέρει στο φώς ένα μεγάλο αριθμό αρχιτεκτονικών μνημείων, όπως δύο θολωτούς τάφους, κλίβανους κεραμικής, ένα πλατύ δρόμο που διασχίζει το δομημένο περιβάλλον του οικισμού, και άλλα στοιχεία που ανήκουν στην Μυκηναϊκή Εποχή. Οι περισσότερες κατασκευές είναι τύπου μεγάρου και αποτελούνται απο 2-3 δωμάτια, συνολικών διαστάσεων ~8x8 μέτρα. Ένας πλακόστρωτος δρόμος πλάτους 4,5m διασχίζει τον οικισμό σε μία διεύθυνση Β-Ν.
Ο Μυκηναϊκός οικισμός ήκμασε τον 14ο και 13ο αιώνα π.Χ. Στο τέλος του 13ου αιώνα, η συνεχής εξάπλωση του οικισμού, ως συνέπεια της αύξησης του πληθυσμού, οδήγησε σε μία καλά οργανωμένη κοινότητα, η οικονομία της οποίας στηριζόταν στην γεωργία, κτηνοτροφία και το εμπόριο. Στο τέλος του 13ου αιώνα π.Χ. όλα τα σπίτια εγκαταλείφθηκαν χωρίς κανένα ίχνος βίαιης καταστροφής.
Το 1997, το Εργαστήριο Γεωφυσικής-Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών (Ι.Τ.Ε.) ξεκίνησε την πρώτη φάση των επίγειων τηλεπισκοπικών ερευνών. Η γεωφυσική χαρτογράφηση που διενεργήθηκε σε 4 φάσεις (1997, 1998, 2000 και 2001) είχε ως στόχο την αποτύπωση του οικιστικού πλέγματος του Διμηνιού. Αμέσως μετά την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης των ερευνών (1997) στην περιοχή Α1, ξεκίνησαν οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές, οι οποίες αποκάλυψαν τα πρώτα μνημειακά κτίρια. Το 1998 η έρευνα επεκτάθηκε προς τις περιοχές Α1 και Α2, ενώ κατά τις δύο τελευταίες φάσεις των ερευνών διερευνήθηκαν οι περιοχές νότια και νοτιοδυτικά του Νεολιθικού οικισμού. Μέχρι σήμερα, η ολική κάλυψη του χώρου απο τις γεωφυσικές έρευνες ανέρχεται σε περισσότερο από 29.000 τετραγωνικά μέτρα, με μικρή επικάλυψη κατά την διάρκεια των διαφορετικών φάσεων των ερευνών.
Το μεγαλύτερο τμήμα της περιοχής διερευνήθηκε με περισσότερες απο μία γεωφυσικές τεχνικές, συμπεριλαμβανομένων μαγνητικών, ηλεκτρομαγνητικών και ηλεκτρικών διασκοπήσεων. Ένας αριθμός ελεγχόμενων πειραμάτων που διεξήχθησαν το 1997 πάνω απο συγκεκριμένους στόχους, η κάλυψη της περιοχής με μικρό βήμα δειγματοληψίας (1-0,25m) και η επιβεβαίωση ενός μεγάλου αριθμού υποψήφιων στόχων απο τις ανασκαφές αναβάθμισαν την ερμηνεία των γεωφυσικών χαρτών.
Οι γεωφυσικές διασκοπήσεις συνησέφεραν ουσιαστικά στο σχεδιασμό των ανασκαφών και την γενικότερη προβολή του αρχαιολογικού χώρου. Οι γεωφυσικοί χάρτες χαρτογράφησαν με επιτυχία τον πολεοδομικό ιστό του οικισμού, ο οποίος φαίνεται να επεκτείνεται προς τα νοτιο-ανατολικά, εντοπίζοντας συγχρόνως δύο κύρια αρχιτεκτονικά συμπλέγματα τύπου μεγάρου. Πρόσφατες ανασκαφές απο την 13η Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Βόλου σε συγκεκριμένες θέσεις που υποδείχθηκαν απο τους γεωφυσικούς χάρτες, αποκάλυψαν έναν αριθμό εκτεταμένων κατασκευών που περιείχαν μεγάλες ποσότητες κεραμικών και ασβεστοκονιάματος. Μέχρι σήμερα, τα δύο μνημειακά κτίρια τύπου μεγάρου (Μέγαρο Α και Μέγαρο Β) καλύπτουν μία έκταση 3.500m2, έχοντας έναν ανοικτό χώρο, πιθανώς μία κεντρική αυλή, μεταξύ τους. Γύρω από τα δύο μέγαρα ήταν κτισμένα μικρότερα κτίρια, τα οποία αναγνωρίστηκαν ως αποθηκευτικοί χώροι, εργαστήρια, λατρευτικοί χώροι και χώροι διαμονής. Μεγάλα πήλινα αποθηκευτικά δοχεία, ειδώλια, μεταλλικά κοσμήματα, λίθινα εργαλεία και ένα λίθινο βαρίδιο με επιγραφή Γραμμικής Β, περιλαμβάνονται ανάμεσα στα ευρήματα που αποκαλύφθηκαν από τις συστηματικές ανασκαφές της 13ης Ε.Π.Κ.Α. Βόλου στα δύο μέγαρα. Σύμφωνα με την εικόνα αυτή, θεωρείται ότι τα δύο κτήρια είχαν διαδραματίσει ένα κεντρικό ρόλο στο γενικότερο χωροταξικό πλαίσιο του οικισμού, ο οποίος είναι πιθανόν να ταυτίζεται με την αρχαία Ιωλκό.
Εκτός από τις παραπάνω κτιριακές δομές, οι υπόλοιπες γεωφυσικές ανωμαλίες υπέδειξαν μικρότερα αρχιτεκτονικά λείψανα. Ένας νεολιθικός περίβολος καθώς και ορισμένα κτίρια παρουσιάζονται δυτικά του Νεολιθικού οικισμού. Οι γεωφυσικές μετρήσεις έχουν επίσης χαρτογραφήσει ορισμένους υποψήφιους στόχους, οι οποίοι πιθανώς να σχετίζονται με την παρουσία τάφων και ενός ρωμαϊκού υδραγωγείου. Οι γεωφυσικοί χάρτες έχουν εγγραφεί στο ψηφιακό τοπογραφικό δίκτυο της περιοχής και στην αεροφωτογραφική απεικόνισή της, με απώτερο στόχο την συνεισφορά στη διαχείριση των μνημείων του αρχαιολογικού χώρου και στη μελλοντική αρχαιολογική έρευνα. Ένα Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών βρίσκεται επίσης σε στάδιο σχεδιασμού προκειμένου να βοηθήσει στη διαδραστική διαχείριση των παραπάνω πληροφοριών.
Οι ανασκαφές στο Διμήνι βρίσκονται σε εξέλιξη. Σύμφωνα με την Δρ. Β. Αδρύμη-Σισμάνη, προϊσταμένη της 13ης Ε.Π.Κ.Α., το αρχαιολογικό υλικό μαρτυρεί ότι η θέση αυτή αποτελεί ένα διοικητικό κέντρο που ασκούσε έλεγχο της παραγωγής, της αποθήκευσης και διανομής των παραγόμενων προϊόντων. Οι θολωτοί τάφοι και τα δύο μέγαρα, σύμφωνα με την ανασκαφέα, υποδηλώνουν την ύπαρξη μιας ξεχωριστής διοικητικής ομάδας που ήλεγχε τους εξειδικευμένους παραγωγούς και την εισαγωγή πρώτων υλών για την κατασκευή εργαλείων και κοσμημάτων. Κατά την επιστροφή τους, οι ναυτικοί έμποροι της Ιωλκού έφερναν μαζί τους, εκτός απο εμπορεύματα, νέες ιδεολογίες και δημιούργησαν έναν μυθικό κόσμο που αποτυπώνεται στον μύθο των Αργοναυτών.

Tσουκαλιά Αλοννήσου
O αρχαιολογικός χώρος στα Τσουκαλιά βρίσκεται στη ΒΔ πλευρά της Αλοννήσου (αρχαία Ίκος). Ο χώρος αυτός αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης ενός προγράμματος συνεργασίας μεταξύ της Αμερικάνικης Σχολής Κλασικών Σπουδών της Αθήνας (University of Nebraska-Linkoln - E. Athanassopoulou & J. Weymouth) και της 13ης Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βόλου (A Δουλγέρη-Ιντζεσίλογλου & Ε. Σκαφιδά). Η αρχαιολογική θέση εμφανίζει σημαντικά λείψανα ενός οργανωμένου εργαστηρίου παραγωγής αμφορέων του 4ου αιώνα π.Χ., με μεγάλη πυκνότητα επιφανειακών θραυσμάτων κεραμικής και κλιβάνων. Το μεγαλύτερο τμήμα του υλικού προέρχεται απο διαταραχές μεγάλων αποθετών κεραμικής. Ο συγκεκριμένος χώρος επαναχρησιμοποιήθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, κατά τη διάρκεια λειτουργίας μιας μικρής βιομηχανίας κατασκευής τούβλων και κεραμιδιών.
Οι αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε το 1999, συμπεριλαμβάνοντας επιφανειακή έρευνα, τοπογραφικές μετρήσεις, γεωλογικές αναλύσεις και γεωφυσικές μετρήσεις. Οι τελευταίες διεξήχθησαν από το Εργαστήριο Γεωφυσικής-Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος του ΙΜΣ/ΙΤΕ σε δύο φάσεις (1999 και 2000) με στόχο τη χαρτογράφηση υποψήφιων υπεδάφειων μνημείων που σχετίζονται με τις δραστηριότητες του εργαστηρίου κεραμικής. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν ένα διαφορικό μαγνητόμετρο ροής Geoscan FM36, ένα διαφορικό μαγνητόμετρο Καισίου Smartmag SM-4G, ένα όργανο μέτρησης της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του εδάφους Geonics EM31 και ένα γεωραντάρ EKKO1000.
Οι μαγνητικές μετρήσεις κάλυψαν περισσότερα απο 6,000 m2 και είχαν ως αποτέλεσμα τον εντοπισμό πιθανών κλιβάνων, ένας εκ των οποίων φαίνεται να είναι σε καλή κατάσταση διατήρησης και να αποτελείται από τρία διαμερίσματα. Μετρήσεις του διαφορικού μαγνητομέτρου Καισίου (τόσο σε οριζόντια όσο και σε κάθετη διάταξη) βοήθησαν στην ανάκτηση μεγαλύτερης λεπτομέρειας ορισμένων επιλεγμένων στόχων. Άλλες ανωμαλίες υψηλής μαγνητικής επιδεκτικότητας παρουσιάζονται να σχετίζονται με αποθέτες, κλιβάνους και αρχιτεκτονικά λείψανα.
Ηλεκτρομαγνητικές μετρήσεις σε οριζόντια και κάθετη διάταξη επιβεβαίωσαν την ύπαρξη των σημαντικότερων στόχων και προσέφεραν επιπλέον στοιχεία για το γεωμορφολογικό πλαίσιο του εργαστηριακού χώρου.
Μετρήσεις του γεωραντάρ με κεραίες των 450 και 225MHz πραγματοποιήθηκαν σε τμήμα της περιοχής, όπου εντοπίστηκε ο εκτεταμένος κλίβανος. Οι στρωματογραφικές αποτυπώσεις απο τις παράλληλες γραμμές των μετρήσεων μετατράπηκαν σε οριζόντιες τομές για διαφορετικούς χρόνους ανάκλασης (δηλ. για διαφορετικά βάθη) και η σύνθεση και υπέρθεση αυτών ανέδειξε τη διαδρομή των τοιχοδομών του κλιβάνου. Η σύνθεση των οριζόντιων τομών βοήθησε στη δημιουργία ενός τρισδιάστατου μοντέλου των ανωμαλιών που προήλθαν από τις ανακλάσεις των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων του γεωραντάρ. Τεχνικές διαφορετικού βαθμού αδιαφάνειας έδωσαν μία καλύτερη απεικόνιση του ογκομετρικού μοντέλου. Οι μετρήσεις της κεραίας των 450MHz ήταν πιο αποτελεσματικές από τις αντίστοιχες των 225MHz, δίνοντας μία καλύτερη συσχέτιση με τα αποτελέσματα των μαγνητικών διασκοπήσεων.
Η αρχαιολογική επιφανειακή έρευνα, η εθνογραφική μελέτη, οι γεωλογικές αναλύσεις (Ε. Καμπούρογλου) και οι γεωφυσικές έρευνες συνεισέφεραν περαιτέρω στην κατανόηση του τρόπου χρήσης του χώρου των Τσουκαλιών στην αρχαιότητα. Οι γεωφυσικοί χάρτες εντόπισαν έναν αριθμό υποψήφιων στόχων, ενώ παρουσιάζονται ορισμένα ακόμα αρχιτεκτονικά λείψανα στην κεντρική περιοχή και προς τις κατώτερες παρυφές του λόφου προς τον βορρά, γεγονός που υποδεικνύει τις μεγάλης κλίμακας εργαστηριακές δραστηριότητες στο χώρο αυτό.

Δήλος - ''Αγορά των Ιταλών''.
Oλοκληρώθηκε η επεξεργασία των αποτελεσμάτων από τις γεωφυσικές διασκοπήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Δήλο τον Σεπτέμβριο του 2000. Οι γεωφυσικές διασκοπήσεις έκαναν χρήση μαγνητικών και ηλεκτρικών τεχνικών και του γεωραντάρ, καλύπτοντας μία συνολική έκταση 3.292m2 εντός της ''Αγοράς των Ιταλών''. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε με τη συνεργασία της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών (Dr. Roland Etienne).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η δυτική πλευρά της περιοχής που διερευνήθηκε. Για την καλύτερη ερμηνεία των αποτελεσμάτων έγινε υπέρθεση των διαφορετικών γεωφυσικών χαρτών, η οποία κατέδειξε το μεγάλο βαθμό συσχέτισης μεταξύ των γεωφυσικών ανωμαλιών που προέρχονται απο διαφορετικές τεχνικές διασκόπησης.
Το γεωραντάρ ΕΚΚΟ 1000 χρησιμοποιήθηκε συστηματικά για την κάλυψη ενός τμήματος της περιοχής ενδιαφέροντος, καλύπτοντας 37 παράλληλες γραμμές με κεραίες των 225 και 450ΜHz. Mετρήσεις τύπου CMR προσδιόρισαν την ταχύτητα μετάδοσης των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων στην περιοχή (0,062m/nsec). Oι στρωματογραφικές τομές του γεωραντάρ χρησιμοποιήθηκαν για την δημιουργία οριζόντιων τομών που μεταβάλλονται με το βάθος. Oι τομές από 6-20nsec έδωσαν σημαντικές ενδείξεις για την παρουσία υποψήφιων υπεδάφειων στόχων. Οι τομές αυτές αντιστοιχούν σε ένα βάθος της τάξεως των 0,4-1,2m κάτω απο την επιφάνεια του εδάφους. H σύνθεση των παραπάνω τομών οδήγησε στην δημιουργία μιας τρισδιάστατης απεικόνισης του υπεδάφους δίνοντας μία πιο ρεαλιστική εικόνα των υποψήφιων στόχων.

Tύμβος Πελασγίας, Λαμία.
To 2001 έγιναν ανασκαφές από την ΙΔ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Λαμίας σε Τύμβο της Εποχής Χαλκού στη θέση Κουμούλι Πελασγίας και πιο συγκεκριμένα στο χώρο όπου το 2000 είχαν πραγματοποιηθεί γεωφυσικές διασκοπήσεις. Σύμφωνα με την αρχαιολόγο Κ. Ψαρογιάννη, μία από τις ανασκαφικές τομές απέδωσε πλήθος οστράκων, κυρίως Μεσοελλαδικής περιόδου, τμήμα λιθοσωρού και δύο ταφές.

Μινωϊκά Ιερά Κορυφής: Κατασκευή Μοντέλου Πολιτισμικού Τοπίου μέσω των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS).
H δεύτερη φάση του προγράμματος συνεργασίας μεταξύ του Εργαστηρίου Γεωφυσικής - Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών - Ι.Τ.Ε. (Dr. A. Σαρρής) και του Universite Catholique de Louvain (Prof. J. Driessen) συνεχίζεται με επιτυχία. To ερευνητικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται απο το Instap (Ιnstitute of Aegean Prehistory), αποτελεί τμήμα ενός μεγαλύτερου προγράμματος με τίτλο ''H Tοπογραφία της Εξουσίας. Οικισμοί, Ιερά και Περιοχές Ελέγχου στην Κρήτη και Ετρουρία της Εποχής του Χαλκού'' και στοχεύει στην αναγνώριση της αρχαίας τοπογραφίας της Μινωϊκής εξουσίας μέσω της ανάλυσης αρχαιολογικών και τοπογραφικών πληροφοριών που φανερώνουν την αποτύπωση στο χώρο της Κρήτης ιεραρχικών σχέσεων κατά τη διάρκεια της Μέσης και Ύστερης Εποχής Χαλκού (2000-1200 B.C.).
Μέχρι σήμερα, περίπου 23 θετικά αναγνωρισμένες και 45 υποψήφιες θέσεις ιερών κορυφής έχουν χαρτογραφηθεί με συστήματα GPS. Μετά από επίσκεψη που πραγματοποιήθηκε στους παραπάνω χώρους έγινε καταγραφή του περιβαλλοντικού πλαισίου των θέσεων (γεωμορφολογία, πρόσβαση, κατάσταση διατήρησης, οπτικός έλεγχος, κ.α.) καθώς και επιβεβαίωση των δημοσιευμένων αρχαιολογικών πληροφοριών. Σημαντικές Μινωϊκές θέσεις, όπως οικισμοί, «βίλλες», λιμάνια, και λατρευτικοί χώροι ψηφιοποιήθηκαν ενώ υπολογίστηκε η έκτασή τους. Επίσης, κατασκευάστηκε μία σχεσιακή βάση αρχαιολογικών πληροφοριών με έμφαση στα χαρακτηριστικά των Μινωϊκών ιερών κορυφής, όπως κινητά ευρήματα, αρχιτεκτονικά λείψανα, στρώματα στάχτης, ύπαρξη ξερολιθιών, συμβολικό σχήμα κορυφών, κ.α.
Είκοσι ένας γεωλογικοί χάρτες του ΙΓΜΕ και είκοσι πέντε χάρτες χρήσης γης και γαιωϊκανότητας του Υπουργείου Γεωργίας, με κάλυψη σχεδόν όλη την Κρήτη, ψηφιοποιήθηκαν και ενσωματώθηκαν στο Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS). H ακτογραμμή, τα σπήλαια, τα λατομεία και οι υδάτινοι πόροι ψηφιοποιήθηκαν από τοπογραφικούς χάρτες 1:50000 της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ). Το ψηφιακό μοντέλο εδάφους που δημιουργήθηκε από στερεοσκοπικές ορθοεικόνες του δορυφόρου SPOT χρησιμοποιήθηκε για την στατιστική ανάλυση της κλίσης, του προσανατολισμού και του υψομέτρου των ιερών κορυφής.
Η οπτική επαφή μεταξύ των ιερών κορυφής και μεταξύ αυτών και των σημαντικώτερων μινωϊκών οικισμών προσδιορίστηκε μέσω τεχνικών ''οπτικού πανοράματος'' (viewshed techniques), τόσο για την Προ-ανακτορική όσο και για την Νεο-ανακτορική εποχή. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας το 50% των Προ-ανακτορικών οικισμών είχαν οπτική επαφή με τα ιερά κορυφής, ενώ αντίθετα μόνο οι σημαντικότεροι οικισμοί είχαν οπτική επαφή με τα εναπομείναντα ιερά κορυφής κατα την Νεο-ανακτορική περίοδο.
Η ίδια διαδικασία επαναλήφθηκε και προς την θάλασσα, όπου διαπιστώθηκε ο υψηλός βαθμός οπτικής επαφής απο τα ιερά κορυφής (16 από τα 23) προς την διεύθυνση των Κυκλάδων, ιδιαίτερα με τη Μήλο, τη Σαντορίνη και την Ανάφη, υποστηρίζοντας την άποψη ότι τα Ιερά κορυφής θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιηθεί και ως σημεία προσανατολισμού για τα πλοία που ταξίδευαν από τις Κυκλάδες προς την Κρήτη (στον χάρτη που ακολουθεί, τα νούμερα που παρουσιάζονται αντιπροσωπεύουν τον αριθμό των ιερών κορυφής, τα οποία είναι ορατά από τα συγκεκριμένα σημεία).

To Κοινό Ερευνητικό και Τεχνολογικό Πρόγραμμα Ελλάδας-Κίνας με τίτλο ''Δορυφορική Τηλεπισκόπηση & Αρχαιολογική Έρευνα Περιοχών με Έντονα Φαινόμενα Ερημοποίησης & Ξηρασίας'' (2000-2002) συνεχίζεται με επιτυχία. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν το Centre for Archaeological Science, Institute of Archaeology-Chinese Academy of Social Sciences και το Εργαστήριο Γεωφυσικής-Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης & Αρχαιοπεριβάλλοντος του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών-Ίδρυμα Tεχνολογίας και Έρευνας (Ι.Τ.Ε.). Επιστημονικοί υπεύθυνοι του έργου είναι από την ελληνική πλευρά ο Dr. Α. Σαρρής και από την κινεζική πλευρά ο καθ. Y. Jin.
Σκοπός του ερευνητικού προγράμματος είναι η διερεύνηση των δυνατοτήτων της δορυφορικής τηλεπισκόπησης και των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών στην αρχαιολογική έρευνα και διαχείριση των πολιτιστικών πόρων σε περιοχές με έντονα φαινόμενα ξηρασίας και ερημοποίησης, φαινόμενα τα οποία έχουν άμεσες επιπτώσεις στη διατήρηση των αρχαιολογικών μνημείων. Για την υλοποίηση της έρευνας έχουν επιλεγεί δύο περιοχές, το Λασίθι από την πλευρά της Ελλάδας και το Zhouyuan στην China, έτσι ώστε να ληφθεί υπόψιν το πρωτογενές υλικό των αρχαιολογικών αρχιτεκτονικών λειψάνων, το οποίο και αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα του καθορισμού της φασματικής υπογραφής των αρχαιολογικών θέσεων.
Ο νομός Λασιθίου στην Ανατολική Κρήτη αποτελεί μία από τις λιγότερο ανεπτυγμένες και πιο απομακρυσμένες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί μία από τις πιο συστηματικά αρχαιολογικά διερευνημένες περιοχές της Ελλάδας. Η περιοχή περιέχει έναν σημαντικό αριθμό αρχαιολογικών θέσεων που χρονολογούνται από τη Νεολιθική περίοδο μέχρι τους νεώτερους ιστορικούς χρόνους. Έπειτα απο μία λεπτομερή χαρτογράφηση περισσότερων από 900 αρχαιολογικών θέσεων (Νεολιθικής έως και Ρωμαϊκής περιόδου), η έρευνα έχει επικεντρωθεί στην εξαγωγή των φασματικών υπογραφών των θέσεων από δορυφορικές εικόνες SPOT και Landsat, καθώς και των πολιτιστικών χαρακτηριστικών αυτών. Πληροφορίες που σχετίζονται με τις γεωμορφολογικές και γεωλογικές ιδιότητες των θέσεων, σεισμική δραστηριότητα, δασικές πυρκαγιές, και κλιματολογικά στοιχεία βρίσκονται σε στάδιο ανάλυσης μέσω GIS, έτσι ώστε η συσχέτιση αυτών με τα χαρακτηριστικά των θέσεων να έχει ως αποτέλεσμα την μοντελοποίηση περιοχών επικινδυνότητας με μεταβαλλόμενο βαθμό προστασίας των θέσεων λόγω των περιβαλλοντικών διαφοροποιήσεων.
H δεύτερη περιοχή μελέτης είναι το Zhouyuan, η αρχαία πρωτεύουσα της Κίνας (1100-700 π.Χ.), στην επαρχία Xinjiang, η οποία καλύπτεται από αγροκαλλιέργειες και νεώτερους οικισμούς. Από την περιοχή αυτή περνούσε ο αρχαίος ''δρόμος του μεταξιού'' (ancient Silk Road), ιδιαίτερα κατά την διάρκεια της περιόδου Han και Tang. Τα έντονα φαινόμενα ερημοποίησης και η επέκταση των συνθηκών αυτών προκάλεσαν την εγκατάλειψη των πόλεων, οι οποίες έχουν πλέον θαφτεί κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή εστιάζεται στον εντοπισμό των ανακτορικών περιβόλων και τάφων, ενώ έχουν ήδη αποκαλυφθεί τμήματα των ανακτόρων, αποθηκευτικοί χώροι και μικροί τάφοι. Για να επιτευχθούν οι στόχοι του ερευνητικού προγράμματος έγινε η σύνθεση φωτογραμμετρικά διορθωμένων αεροφωτογραφιών με δορυφορικές εικόνες Landsat, με αποτέλεσμα τη δημιουργία απεικονίσεων υψηλής χωρικής και φασματικής ανάλυσης. Τα δεδομένα αυτά, μαζί με τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά της περιοχής έχουν εισαχθεί σε ένα GIS για μελλοντική επεξεργασία.
Έχοντας να αντιμετωπίσουμε ένα ανομοιογενές σύνολο αρχαιολογικών θέσεων (σε σχέση με την έκταση, τα δομικά υλικά, την κατάσταση διατήρησης, κ.α.) με διαφορετικά γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά, μπορούμε να εξάγουμε γενικευμένα συμπεράσματα σε σχέση με τον εντοπισμό, χαρτογράφηση και διαχείριση των θέσεων που εντάσσονται στο συγκεκριμένο περιβαλλοντικό πλαίσιο που παρουσιάζει έντονα φαινόμενα ερημοποίησης και ξηρασίας.

Ασίνη (Καρμανιόλα), Αργολίδα.
Η ανάλυση από το Εργαστήριο Γεωφυσικής - Δορυφορικής Tηλεπισκόπησης και Αρχαιο-περιβάλλοντος (Δ. Μυλωνά) του οστεολογικού συνόλου από τις Σουηδικές ανασκαφές στην Ασίνη - Καρμανιόλα, βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα στοιχεία που προκύπτουν εστιάζουν την έρευνα στην κτηνοτροφική διάσταση της οικονομίας των «Σκοτεινών Αιώνων» στην Αργολίδα.
Το οστεολογικό σύνολο από την Ασίνη -Καρμανιόλα φωτίζει επίσης τις κτηνοτροφικές πρακτικές στην Μεσομινωική και Υστερομινωική ΙΙΙ Αργολίδα. Παρέχει επίσης εύγλωττες μαρτυρίες για την συμβολική διάσταση ορισμένων κατοικίδιων ζώων, όπως ο σκύλος, στην κοσμοθεωρία των Ασινέων.

Ελεύθερνα (Τομέας ΙΙ), Αγία Άννα
Το Εργαστήριο Γεωφυσικής - Δορυφορικής Tηλεπισκόπησης & Αρχαιο-περιβάλλοντος (Δ. Μυλωνά) ανέλαβε την ανάλυση του οστεολογικού συνόλου από τη Βυζαντινή οικία (11ος -13ος αι.) στην Αγία Άννα, Ελεύθερνα (Τομέας ΙΙ). Πρόκειται για την πρώτη περίπτωση ζωο-αρχαιολογικής ανάλυσης υλικού αυτής της περιόδου στην Κρήτη. Από την ανάλυση του οστεολογικού συνόλου προέκυψαν ενδείξεις για τη φύση της κτηνοτροφίας και του κυνηγιού στο νησί στην ταραγμένη περίοδο πριν και κατά τις πρώτες δεκαετίες της Βενετοκρατίας. Μεταξύ άλλων διαπιστώθηκε και η επιβίωση του εξαφανισμένου σήμερα από την Κρήτη κόκκινου ελαφιού (Cervus elaphus) στον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη κατά τον 12ο αι. μ.Χ.

To Κοινό Ερευνητικό και Τεχνολογικό Πρόγραμμα Ελλάδας-Κύπρου με τίτλο ''Προηγμένες Τεχνολογίες Πληροφορικής για τη Διαχείριση και Προβολή της Πολιτισμικής Κληρονομιάς'', συνεχίζεται με επιτυχία. Επιστημονικοί υπεύθυνοι του προγράμματος είναι ο Dr. A. Σαρρής (ΙΜΣ/ΙΤΕ) και η καθ. Β. Κασσιανίδου (Παν. Κύπρου). Στο πρόγραμμα συμμετέχουν από ελληνικής πλευράς το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών-ΙΤΕ, η Ελληνική Αρχαιομετρική Εταιρεία και η εταιρεία Θέτις Αuthentics. Aπό Κυπριακής πλευράς συμμετέχουν το Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου και το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης του Υπουργείου Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος.
Το έργο αφορά στη δημιουργία ενός Δικτύου Συνεργασίας μεταξύ ελλαδικών και κυπριακών φορέων που ενδιαφέρονται για την εφαρμογή προηγμένων αναλυτικών μεθόδων και τεχνολογιών πληροφορικής για την έρευνα, διαχείριση και προβολή της πολιτισμικής κληρονομιάς των δύο χωρών. Στόχος του Δικτύου Συνεργασίας είναι η δημιουργία ενός δυναμικού διαύλου επικοινωνίας και συνεργασίας με σκοπό την προώθηση ερευνητικών και επιστημονικών πληροφοριών, τη συνεχή ενημέρωση σε ερευνητικά θέματα αιχμής, την προσφορά υπηρεσιών σε δημόσια ή ιδιωτικά ιδρύματα και φορείς, τη μεταφορά τεχνολογίας, τη διάχυση ερευνητικών αποτελεσμάτων και την εξεύρεση συνεργασιών στο χώρο της Ελλάδας και Κύπρου. Για τον σκοπό αυτό έχει γίνει η συλλογή πληροφοριών σχετικά με ερευνητικούς φορείς και εργαστήρια στην Ελλάδα και στην Κύπρο που δραστηριοποιούνται στον ευρύτερο χώρο της Αρχαιομετρίας και των νέων τεχνολογιών πληροφορικής στην Αρχαιολογία. Τα δεδομένα έχουν εισαχθεί σε μία βάση δεδομένων, η οποία είναι ήδη προσβάσιμη από την ιστοσελίδα της Ελληνικής Αρχαιομετρικής Εταιρείας (http://www.archaeometry.gr/), ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η δημιουργία ενός περιβάλλοντος WEB_GIS με στόχο την ανεύρεση πληροφοριών με βάση την γεωγραφική κατανομή των εργαστηρίων και την ειδικότητα αυτών. Επίσης, προγραμματίζεται η διοργάνωση μιας ημερίδας/panel session στα πλαίσια του CAA2002, με τίτλο ''Greece & Cyprus: Exploring the frontiers of Advanced Technologies and Information Systems in Archaeological Research and Cultural Resources Management''.

Παλιά Πόλη Ρεθύμνου
Το Γραφείο Προγραμματικής Σύμβασης της Παλιάς Πόλης του Ρεθύμνου δημιουργήθηκε από το Δήμο Ρεθύμνου με σκοπό τον έλεγχο των αναπτυξιακών έργων, καθώς και την καταγραφή και την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της πόλης.
Το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, στα πλαίσια της συνεργασίας του με το παραπάνω γραφείο, προχώρησε στο σχεδιασμό και την κατασκευή μιας σχεσιακής βάσης δεδομένων για την καταγραφή πληροφοριών που σχετίζονται με τα κτήρια και τους δρόμους του πολεοδομικού ιστού της Παλιάς Πόλης του Ρεθύμνου. Ειδικότερα, στη βάση αποθηκεύονται πληροφορίες για τα κτηματολογικά και τα αρχιτεκτονικά στοιχεία των κτηρίων, κηρύξεις που αφορούν αυτά, καθώς και οι σχετικές φωτογραφίες, σχέδια και βιβλιογραφικές αναφορές. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην εισαγωγή στοιχείων που αφορούν στα αναπτυξιακά έργα που υλοποιούνται στην πόλη. Η ανάκτηση των πληροφοριών πραγματοποιείται με δύο επιλογές : αναζήτηση μέσω της εκτέλεσης ερωτημάτων ή επιλογή από λίστες.
Μετά την ολοκλήρωση της καταχώρησης των στοιχείων στη βάση, αναμένεται η σύνδεσή της με ένα Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών, το οποίο θα έχει ως υπόβαθρο το πολεοδομικό σχέδιο και αεροφωτογραφίες της Παλιάς Πόλης του Ρεθύμνου, με σκοπό την χωρική απεικόνιση των αποτελεσμάτων των ερωτημάτων που θα τεθούν από τη βάση. Σε συνάφεια με τα παραπάνω θα είναι δυνατή η παρουσίαση φωτογραφίων για κάθε ένα από τα κτίσματα της Παλιάς Πόλης.

Μελέτη Λιθοτεχνιών από Επιφανειακές Θέσεις Αλμυρού Θεσσαλίας.
Στις αρχές του 2001 ολοκληρώθηκε η μελέτη δύο συνόλων λιθοτεχνίας λαξεμένου τύπου, τα οποία συλλέχθηκαν από την επιφανειακή έρευνα δύο θέσεων (Πρώϊμης και Μέσης Εποχής Χαλκού αντίστοιχα) στην πεδιάδα του Αλμυρού Θεσσαλίας από το Groningen Institute of Archaeology με τη συνεργασία της 13ης Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βόλου.
Η μελέτη του συνόλου λιθοτεχνίας της πρώτης θέσης (Θέση 35, ΠΕΧ) έδειξε ότι ο οψιανός εισαγόταν υπό τη μορφή προετοιμασμένων πυρήνων και κατεργαζόταν επιτόπια για την παραγωγή λεπίδων. Από τις ποικιλίες καφετί-σοκολατί ίασπι περιοχής Πίνδου (Δυτική Θεσσαλία), οι αδιαφανείς και σχετικά λεπτόκκοκκες χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή λεπίδων πίεσης, ενώ οι στιλπνές για την απόσπαση λεπίδων και λεπιδόμορφων φολίδων με την τεχνική της άμεσης κρούσης. Επίσης, παρατηρείται και η επιτόπια παραγωγή λεπίδων και φολίδων από ένα πιο χονδρόκοκκο είδος πυριτόλιθου, χρώματος πρασινωπού. Συμπερασματικά, αν και είναι δύσκολο να καταδειχθεί η χρονική διάρκεια χρήσης των υλικών αυτών, παρατηρείται σχετικά μία συνέχεια όσον αφορά στη σχέση μεταξύ συγκεκριμένων υλικών και του είδους των προϊόντων που παράγονται από αυτά. Το σύνολο φέρει χαρακτηριστικά λιθοτεχνιών τόσο της ανατολικής όσο και της δυτικής θεσσαλικής πεδιάδας (εισαγωγή προετοιμασμένων πυρήνων οψιανού και ίασπι, ισότιμη αντιπροσώπευση των δύο υλικών κλπ), γεγονός που εξηγείται από τη τοποθεσία του οικισμού, στο ενδιάμεσο σημείο συνάντησης των δρόμων ανταλλαγής των δύο υλικών.
Το σύνολο λιθοτεχνίας από τη θέση της Μέσης Εποχής Χαλκού (Θέση 1) φέρει τα χαρακτηριστικά λιθοτεχνιών της εποχής αυτής: απουσία οψιανού, επιτόπια παραγωγή φολίδων από γηγενείς πρώτες ύλες χαμηλής ποιότητας και παρουσία στοιχείων δρεπανιών γεωμετρικής μορφής με αμφιπρόσωπη επεξεργασία (τύπος που εμφανίζεται στη Μέση και την Ύστερη Εποχή Χαλκού). (Εξωτερική συνεργάτις: Δρ. Λ. Καρίμαλη)

Μελέτη Λιθοτεχνιών απο την Νεολιθική Θέση Αλαί (Θεολόγος) Λοκρίδος.
Το 2001 ολοκληρώθηκε η μελέτη του συνόλου λιθοτεχνίας που προέρχεται από τις υπόλοιπες ανασκαφικές τομές του Nεολιθικού οικισμού Αλών Λοκρίδος (Cornell University). Λόγω του σημαντικού αριθμού των ευρημάτων και της ύπαρξης των πρώτων σταδίων της αλυσίδας κατασκευής του οψιανού στη θέση αυτή, έγινε δυνατή η λεπτομερής καταγραφή και κατανόηση των χαρακτηριστικών διαφόρων φάσεων, που συνήθως είναι απούσες από άλλα σύνολα της περιόδου αυτής, όπως το στάδιο της προετοιμασίας του πυρήνα. Το γεγονός αυτό επιτρέπει τη συγκρότηση ενός corpus πολύτιμων πληροφοριών που πλουτίζει τις γνώσεις μας για τον τρόπο διεξαγωγής του σταδίου αυτού κατά τη Nεολιθική εποχή στην περιοχή του Αιγαίου. (Εξωτερική συνεργάτις: Δρ. Λ. Καρίμαλη)

Συνέδρια (2002).

Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology. CAA 2002. Heraklion, Crete, Greece. 2-6 April 2002. Τhe conference is organized by the Foundation of Research & Technology, Hellas (FORTH).
The main theme of the conference is ''The Digital Heritage of Archaeology''. With computers and electronic communication, information of high quality can be produced at an unprecedented rate and it can be predicted that shortly, the digital form of knowledge storage will dominate all others, giving rise to a rapidly increasing body of knowledge, which could genuinely be called the "Digital Heritage of Archaeology". This situation poses a series of challenges. First, how to create and store knowledge in a form we expect to be most useful in the future, even for purposes as yet unspecified. Epistemological questions of interdisciplinary nature between archaeology and computer science thus arise about objectives and methods. Second, there are questions of management of the wealth of data, its preservation, and its organization to make it available as a resource for research and education. The semantic connection of information about archeological objects in museums and in archives from archeological research is also part of this set of questions. Third, how can technologies, such as GIS, virtual reality, simulation, etc., be used in the best way to exploit this knowledge and advance research, as well as assess the needs of field study documentation in the future.
CAA2002 provides a good opportunity to draw attention to such an integrated view of the use of computer technology in the service of archaeology. Correspondence: CAA2002, Institute of Computer Science, Foundation for Research and Technology - Hellas, PO Box 1385, 711 10 Heraklion, Greece, E-mail: caa2002@ics.forth.gr, http://www.caa2002.gr/index.html
The 9th International Aegean Conference, to be held at Yale University (18-21 April 2002) is focused on the theme of ''Metron: Measuring the Aegean Bronze Age''. The conference is organized by Liege and Yale University, hosted by the Department of Near Eastern Languages and Civilizations. The topics of the conference include Materials Characterization, Environmental and Biological analyses, Authentication and Conservation Issues, Chronometric Dating, Measuring and Measures, Computer-aided research and reconstruction, experimental Archaeology and Replication Projects and other similar subjects.
Correspondence: METRON, 9th Int. Aegean Conference, Karen Foster and Robert Laffineur, 40 Jones Road, Wallingford, CT 06492 (U.S.A.), tel/fax. 1-203-284-9258, e-mail: R.Laffineur@ulg.ac.be, http://www.ulg.ac.be/archgrec/42metron.html
2nd MIT Conference on Technology, Archaeology, and the Deep Sea (April 26-28, 2002). Themes include: Research and survey design, Theoretical frameworks, Land and sea integration, New archaeological questions, Oceanography, Site formation in the deep sea, Technology development, Cultural resource management of deep water wrecks, Conservation issues for materials from the deep sea, Ethics and legal protections & Funding paradigms. Correspondence: Aaron Brody, Program in Science, Technology, and Society, Massachusetts Institute of Technology, Building E38-308, 77 Massachusetts Avenue, Cambridge, MA 02139-4307, fax: (617)258-5730, e-mail: ajbrody@mit.edu, http://web.mit.edu/sts/deeparch
13th Annual "Workshops in Archaeometry" Conference, University at Buffalo. February 23-24, 2002. Correspondence: Hex Kleinmartin, Archaeometry Research Graduate Group, 380 MFAC, Ellicott Complex, SUNY at Buffalo, North Campus, Buffalo, NY 14260, fax. 716 645-3808, hfk@acsu.buffalo.edu
9th Conference of the International Council of Archaeozoology (ICAZ) 23-28 August 2002. Correspondence: ICAZ 2002, Department of Archaeology, University of Durham, South Road, Durham DH1 3LE UK, fax: +191 374 3619, email: icaz.2002@durham.ac.uk
4th Symposium on 14C and Archaeology, 9-13 April 2002, Oxford. The conference is organised by the Oxford Radiocarbon Accelerator Unit, Research Laboratory for Archaeology and the History of Art, University of Oxford. Correspondence: 14C and Archaeology Conference, Oxford Radiocarbon Accelerator Unit, Research Laboratory for Archaeology and the History of Art, 6 Keble Road, Oxford OX1 3QJ, England, fax: + 44 (0)1865 273932, email: orau@archaeology-research.oxford.ac.uk
33rd International Symposium on Archaeometry. 22-26 April 2002, Amsterdam, The Netherlands. The symposium will be organized by the Vrije Universiteit (VU) at Amsterdam and the Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB, National Institute for Archaeological Heritage Management) at Amersfoort. Correspondence: E.A.K. Kars, Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, P.O. Box 1600, 3800 BP Amersfoort, the Netherlands, fax: +31 33 422 77 99, e-mail: e.kars@archis.nl, www.archaeometry.vu.nl
International Society for Photogrammetry and Remote Sensing. Commission V Symposium: Close Range Imaging - Long Range Vision. 2-6 September 2002, Corfu, Greece. Correspondence: Organizing Committee Scientific Secretariat, Prof. A. Koussoulakou, The Aristotle University of Thessaloniki, Faculty of Surveying Engineering, Dept. of Cadastre, Photogrammetry & Cartography, Univ. Box. 473, GR-54006, Thessaloniki, Greece, fax. ++3031-996128, email: kusulaku@eng.auth.gr

New Journal announcement: The Mediterranean Archaeology & Archaeometry (MAA) is a newly established interdisciplinary International Journal issued by The University of the Aegean, Department of Mediterranean Studies, Rhodes, Greece. It focuses in the Mediterranean region and on matters referred to interactions of Mediterranean with neighboring areas, but presents an international forum of research, innovations, discoveries, applications and meetings, concerning the modern approaches to the study of human past. Editor: Prof. I. Liritzis (liritzis@rhodes.aegean.gr). http://www.rhodes.aegean.gr/maa_journal/